Η αναθεώρηση ως σαπουνόφουσκα
Το Σύνταγμα προβλέπει (στο άρθρο 110*) ότι για να λάβει χώρα νέα αναθεώρησή του, θα πρέπει να παρέλθει πενταετία από την προηγούμενη. Η πρόβλεψη αυτή προσπαθεί, προδήλως, να εμποδίσει αλλεπάλληλες και συγκυριακές αναθεωρήσεις που θα έπλητταν σε κάθε περίπτωση το κύρος του βασικού καταστατικού χάρτη και θα εξυπηρετούσαν - ενδεχομένως - βραχυπρόθεσμες σκοπιμότητες.
Η ρύθμιση αυτή προσδίδει αυξημένο βάρος σε κάθε αναθεωρητικό εγχείρημα. Είναι σαν η κάθε αναθεωρητική βουλή να έχει στα χέρια της ένα «χαρτί» που μπορεί να κάψει (για πέντε χρόνια) ή να αξιοποιήσει, σύμφωνα με τις πραγματικές κοινωνικές, πολιτικές και νομικές ανάγκες.
Από τις εξαγγελίες της κυβέρνησης φαίνεται να οδεύουμε προς άλλο ένα «κάψιμο».
Τα μεγάλα ζητήματα αποφεύγονται, η αναθεώρηση γίνεται αποπροσανατολιστικό πολιτικό επιχείρημα, κενό περιεχομένου, μια σαπουνόφουσκα που δημιουργεί την ψευδαίσθηση αλλαγών και ξεγελάει τη σχετική δίψα.
Ο επαναπροσδιορισμός της θέσης της Εκκλησίας και η πλήρης εκκοσμίκευση του κράτους είναι ένα ζητούμενο που επί χρόνια εκκρεμεί. Άπτεται των ατομικών δικαιωμάτων και της ορθολογικής και διάφανης λειτουργίας του κράτους. Αποφεύγεται ΚΑΙ αυτή τη φορά, χάριν του «πολιτικού κόστους», ειδικά στην εκλογική βάση του κυβερνώντος κόμματος.
Η ανεξαρτησία της δικαιοσύνης, με την εκλογή της ηγεσίας της από διευρυμένο εκλεκτορικό σώμα, αντί του σημερινού καθεστώτος της υστερόβουλης επιλογής της από την εκάστοτε Κυβέρνηση (δυνατότητα που δημιουργεί στρεβλώσεις σε όλη την πυραμίδα της δικαιοσύνης), θα ήταν επίσης ένας σημαντικός και ουσιαστικός στόχος.
Η κατοχύρωση του σεβασμού στη διαφορετικότητα (με πρακτική σημασία αλλά και συμβολικές προεκτάσεις για τις «μη κυρίαρχες» πολιτιστικές, κοινωνικές κ.λπ. ομάδες) θα σήμαινε, επίσης, έναν ουσιαστικό εκσυγχρονισμό του Συντάγματος. Από αναχρονιστικά εθνοκεντρικό και μικροαστικό σε σύγχρονα ανθρωποκεντρικό και «ανοιχτό».
Ο χωρίς παρεκκλίσεις ανεξάρτητος έλεγχος των προσλήψεων στο δημόσιο τομέα, ο ουσιαστικός και εκτεταμένος δημοσιονομικός έλεγχος, η διαφάνεια στα οικονομικά των κομμάτων και των βουλευτών, η κατάργηση της βουλευτικής ασυλίας (πλην για όσα λέγονται και πράττονται κατά την άσκηση των βουλευτικών καθηκόντων) ο αυστηρός, ουσιαστικός και ανεξάρτητος πειθαρχικός έλεγχος των δημοσίων υπαλλήλων, η ενίσχυση θεσμών όπως το Ελεγκτικό Συνέδριο και οι ανεξάρτητες διοικητικές αρχές θα απαντούσαν πειστικά στο αίτημα για διαφάνεια.
Η ισορροπία μεταξύ των τριών λειτουργιών, με διασταυρούμενο αμοιβαίο έλεγχο, θα απέτρεπε την εμφάνιση φαινομένων θεσμικών καταχρήσεων.
Ο κατάλογος θα μπορούσε να συμπεριλάβει πολλά ακόμη…
Πέρα από αυτά, οι προσπάθειες φίμωσης του Συμβουλίου της Επικρατείας - ως ισχυρού αντίβαρου στην αυθαιρεσία της εκτελεστικής εξουσίας - και περιορισμού της προστασίας των δασών συνιστούν οπισθοδρόμηση. Η λειτουργία μη κρατικών Α.Ε.Ι., αντί της ενίσχυσης των κρατικών, δεν με βρίσκει προσωπικά σύμφωνο (αρνούμαι να δω την εκπαίδευση, και δη σε ανώτατο επίπεδο, με όρους οικονομικούς και εμπορικούς). Η λειτουργία Συνταγματικού Δικαστηρίου, αν αυτό στελεχωθεί και οργανωθεί σωστά, μάλλον θα καταστήσει πιο σαφή τον έλεγχο αντισυνταγματικότητας, θα εξοπλίσει το πολιτικό και νομικό μας σύστημα με ένα εργαλείο παρακολούθησης της εφαρμογής του οργανικού μέρους του Συντάγματος (οργάνωση και σχέσεις εξουσιών, λειτουργία του κοινοβουλευτικού πολιτεύματος) και θα λύσει κάποια πρακτικά προβλήματα στη λειτουργία των θεσμών, που αναφύονται σε οριακές περιπτώσεις. Η πρόταση Μητσοτάκη για εκλογή του Προέδρου της Δημοκρατίας από το λαό θα άγγιζε μη αναθεωρήσιμες διατάξεις του Συντάγματος, αφού θα μετέτρεπε το πολίτευμα από Προεδρευομένη σε ημι-Προεδρική Δημοκρατία (αν «περάσει» κοινή συναινέσει, ναι, γιατί όχι - ένας Πρόεδρος με λαϊκή νομιμοποίηση θα λειτουργούσε ως δυνητικό αντίβαρο στο κυβερνητικό μονοπώλιο του Πρωθυπουργού, αρκεί οι μεταξύ τους σχέσεις να οργανώνονταν με προσοχή).
Αλλά το πιθανότερο είναι να πρόκειται για άλλη μια περίπτωση που θα ισχύσει το «πολλή κουβέντα για το τίποτα». Ο αναθεωρητικός «πομφόλυγας» θα σκάσει, μόλις τελειώσει το έργο τού «να έχουμε να λέμε», όσο συμβαίνουν άλλα…
*Σύνταγμα - άρθρο 110
1. Οι διατάξεις του Συντάγματος υπόκεινται σε αναθεώρηση, εκτός από εκείνες που καθορίζουν τη βάση και τη μορφή του πολιτεύματος, ως Προεδρευόμενης Κοινοβουλευτικής Δημοκρατίας, καθώς και από τις διατάξεις των άρθρων 2 παράγραφος 1,4 παράγραφοι 1,4 και 7,5 παράγραφοι 1 και 3,13 παράγραφος 1 και 26.
2. Η ανάγκη της αναθεώρησης του Συντάγματος διαπιστώνεται με απόφαση της Βουλής που λαμβάνεται, ύστερα από πρόταση πενήντα τουλάχιστον βουλευτών, με πλειοψηφία των τριών πέμπτων του όλου αριθμού των μελών της σε δύο ψηφοφορίες που απέχουν μεταξύ τους έναν τουλάχιστον μήνα. Με την απόφαση αυτή καθορίζονται ειδικά οι διατάξεις που πρέπει να αναθεωρηθούν.
3. Αφού η αναθεώρηση αποφασιστεί από τη Βουλή, η επόμενη Βουλή, κατά την πρώτη σύνοδό της, αποφασίζει με την απόλυτη πλειοψηφία του όλου αριθμού των μελών της σχετικά με τις αναθεωρητέες διατάξεις.
4. Αν η πρόταση για αναθεώρηση του Συντάγματος έλαβε την πλειοψηφία του όλου αριθμού των βουλευτών, όχι όμως και την πλειοψηφία των τριών πέμπτων, σύμφωνα με την παράγραφο 2, η επόμενη Βουλή κατά την πρώτη σύνοδό της μπορεί να αποφασίσει σχετικά με τις αναθεωρητέες διατάξεις με την πλειοψηφία των τριών πέμπτων του όλου αριθμού των μελών της.
5. Κάθε ψηφιζόμενη αναθεώρηση διατάξεων του Συντάγματος δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως μέσα σε δέκα ημέρες αφότου αποψηφιστεί από τη Βουλή και τίθεται σε ισχύ με ειδικό ψήφισμά της.
6. Δεν επιτρέπεται αναθεώρηση του Συντάγματος πριν περάσει πενταετία από την περάτωση της προηγούμενης.
Αναρτήσεις
3 άλλες σκέψεις:
Υπάρχει βέβαια ακόμη ο κανόνας της πλειοψηφίας σε μια δημοκρατία (όσο κι αν μεταβαίνουμε σταδιακά στην απόρριψή του και στην ανάδυση του κανόνα της ομοφωνίας -βλ. ανάδειξη μελών ανεξάρτητων αρχών στο 101Α Σ, διαδικασία λήψης αποφάσεων σύμφωνα με το ΕυρΣ, αλλά και στον κανόνα της συμμετοχικής δημοκρατίας όπου και η μειοψηφία μπαίνει ενεργά και άμεσα στο "παιχνίδι). Έχω την δυσάρεστη αίσθηση ότι η πλειοψηφία δεν "αντέχει" τομές όπως η εκκοσμίκευση του κράτους. Αιτήματα όπως αυτό πρέπει να υποστηρίζονται από ένα ευρύ κίνημα της κοινωνίας των πολιτών (όπως η πρωτοβουλία για τον διαχωρισμό ρόλων υπό την ηγεσία του Ν.Αλιβιζάτου), όχι να επιβάλλονται άνωθεν με συνταγματικές κατοχυρώσεις. Πότε θα γίνει επιτέλους ο μεγάλος δημόσιος διάλογος για αυτο το ζήτημα, αλλά με όρους διαλόγου, ενημέρωσης, συμμετοχή όλων των φορέων και όχι με αφοριστική αρθρογραφία;
Ως προς το θέμα του Προέδρου της Δημοκρατίας, η αναθεώρηση μόνο του τρόπου εκλογής του δεν επηρεάζει τη μορφή του πολιτεύματος. Ακόμη κι αν προστεθούν ορισμένες αρμοδιότητες (όπως αυτές που αφαιρέθηκαν με την αναθεώρηση του 1986, αλλά πιο εναρμονισμένες με τις απαιτήσεις της εποχής) το πολίτευμα "αντέχει" ώστε να μην χαρακτηριστεί ημι-προεδρικό. Μην ξεχνάμε ότι είμαστε η μόνη χώρα που εφηύρε τον όρο "προεδρευόμενη" για τη δημοκρατία της. Προσωπικά δεν συμφωνώ πάντως με την προσθήκη αρμοδιοτήτων για τον ΠτΔ. Θα μου αρκούσε αν ο Πρόεδρος ασκούσε αυτές τις αρμοδιότητες που έχει. Όπως τότε, με την τροπολογία Πάχτα που έγινε χαμός, αλλά ο πρόεδρος δεν ανέπεμψε το κείμενο που του δόθηκε να υπογράψει και η ντροπή του Κοινοβουλίου δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως. Το αν ο Πρόεδρος είναι "καλός" δεν κρίνεται μόνο από την ικανότητά του να λειτουργεί ως η προσωποποιημένη συμβολική αναφορά του έθνους, ούτε μόνο ως ρυθμιστής του πολιτεύματος, αλλά και από την ετοιμότητα και την τόλμη του να ασκεί, όταν χρειάζεται, τις αποφασιστικές του αρμοδιότητες. Η αναθεώρηση του 2001 έφερε ορισμένες ιδιαίτερα σημαντικές διατάξεις στο Σύνταγμα, αλλά και ορισμένες που αποκαλύπτουν άγνοια στοιχειωδών αρχών του κοινοτικού δικαίου, είκοσι χρόνια μετά την είσοδο της χώρας στην ευρωπαϊκή έννομη τάξη. Η Κυβέρνηση πρέπει να αφήσει την ηθικολογική ρητορεία για τη διαφάνεια, να εναρμονίσει το σύνταγμα με το κοινοτικό κεκτημένο και ετοιμάσει την θεμελιώδη πλατφόρμα για τα χρόνια που έρχονται, με όραμα. Το Συνταγματικό Δικαστήριο φοβάμαι ότι είναι μια θεσμική φωτοβολίδα της αναθεώρησης αυτή που μπορεί να φέρει σημαντική σύχυση στα δικαιοδοτικά όργανα της χώρας. Επιφυλάσσομαι όμως, μέχρι να ανακοινωθεί η επίσημη πρόταση-πλαίσιο.
Το έχουμε πει και με άλλη ευκαιρία, ο κανόνας της πλειοψηφίας δεν χωρά σε θέματα ατομικών δικαιωμάτων. Η παρέμβαση του νομοθέτη μπορεί να είναι "κόντρα" στην "ομοθυμία" των περισσοτέρων προκειμένου να κατοχυρώσει τα ατομικά δικαιώματα και του τελευταίου πολίτη, τα οποία δεν εξαρτώνται από την αποδοχή της πλειοψηφίας. Επίσης, κάποιες φορές ο νομοθέτης ενεργεί "παιδαγωγικά", ωθεί τις εξελίξεις προς μια αναγνωρισμένη (διεθνώς και επιστημονικά) ως καλύτερη, από δικαιοκρατική και φιλελεύθερη άποψη, κατάσταση, διαμορφώνοντας τις εξελίξεις και όχι ακολουθώντας τες. Υπό αυτό το πρίσμα, πιστεύω ότι θα έπρεπε να προχωρήσει στο διαχωρισμό Κράτους και Εκκλησίας και πριν από τη διαμόρφωση αντίστοιχης πλειοψηφικής διάθεσης στους πολίτες - τα αρνητικά αντανακλαστικά των οποίων οφείλονται όχι σε ψύχραιμη τοποθέτησή τους αλλά σε αβάσιμους φόβους για την τύχη της "πίστης" τους, που ενισχύονται από τους παράγοντες της Εκκλησίας.
Φαντάζομαι ότι η κουβέντα για άμεση εκλογή του ΠτΔ από το λαό έχει ως αναγκαίο συμπλήρωμα τις σκέψεις για ενίσχυση των αρμοδιοτήτων του. Διότι με τις παρούσες πενιχρές/συμβολικές αρμοδιότητες η άμεση προεδρική εκλογή θα φάνταζε περιττή πολυτέλεια. Με αυτήν την έννοια έκρινα ότι θα οδηγούμασταν προς το πολίτευμα ημι-Προεδρικής Δημοκρατίας.
Φυσικά και δεν τίθεται θέμα πλειοψηφίας ως προς τα ατομικά δικαιώματα. Οι παρατηρήσεις μου αφορούν την θεσμική απόξεση της εκκλησίας από το κράτος. Όχι την διευθέτηση του ατομικού δικαιώματος ελευθερίας θρησκευτικής συνείδησης (που είναι βέβαια συνδεόμενο εμμέσως με την ύπαρξη επίσημης θρησκείας).
Ανάρτηση Σχολίου